J.S. Mill o różnorodności

Drukuj

JSMill

„What has made the European family of nations an improving, instead of a stationary portion of mankind? Not any superior excellence in them, which, when it exists, exists as the effect not as the cause; but their remarkable diversity of character and culture. Individuals, classes, nations, have been extremely unlike one another … their attempts to thwart each other’s development have rarely had any permanent success and each has in time endured to receive the good which the others have offered.
(…)
Europe is, in my judgment, wholly indebted to this plurality of paths for its progressive and many-sided development. But it already begins to possess this benefit in a considerably less degree. It is decidedly advancing towards the Chinese ideal of making all people alike.”
— J.S. Mill, „On Liberty”

Nawet J.S. Mill – najgorszy z liberalnych filozofów – wiedział, że wolność gwarantuje różnorodność, a ta owocuje rozwojem społecznym. I co ciekawe, nawet on przewidywał, że Europa stanie się jednolita, jednocześnie niszcząc wolność i produktywność swoich mieszkańców. Myślicie polskie demoliby, że Mill (czy jakikolwiek inny klasyk liberalizmu) byłby zwolennikiem centralizacji politycznej UE? Mokre sny wasze, w życiu! Liberalizmu z likwidacją różnorodności się pogodzić nie dało, nie da i nigdy nie będzie dało. Jego istotą i sensem jest obfitość różnych rozwiązań kulturowych, politycznych, ekonomicznych i prawnych, które ze sobą konkurują i wzajemnie od siebie czerpią najlepsze wzorce.

Czytaj również