Liberalizm Szwajcarów

Drukuj

Jak kultura wpływa na rozwój gospodarczy widać po długoterminowych porównaniach między podobnymi krajami. Wielka Brytania skręciła przez ostatnie 50-80 lat w lewo, a Szwajcaria zachowała swoją mieszczańską kulturę. Dlatego teraz Wielka Brytania, miejsce narodzin kapitalizmu, ma dwukrotnie niższy PKB per capita od Szwajcarii.

Jak wspominałem niedawno, tendencje centralizacyjne nie są obce nawet liberalnej Szwajcarii. Jest to w dużej mierze zasługa rządu federalnego i dzieje się to poniekąd na przekór większości obywateli. Potwierdza to m.in. zwlekanie rządu z realizacją niektórych wyników referendów, z którymi się zasadniczo elity polityczne nie zgadzają. Klasa polityczna w swoim interesie oraz socjalistycznie i nacjonalistycznie usposobiona część obywateli w imię ideologii dążą do przekaznia rządowi federalnemu coraz więcej prerogatyw.

Niemniej ta niemiecko- i włoskojęzyczna (i zwłaszcza ta na wschód od linii Brünig-Napf-Reuss) cześć Szwajcarii stanowi pewien wyjątek, bo jest fundamentalnie konserwatywno-liberalna i antycentralistyczna – w zasadzie korwinistyczna, niemal libertariańska, można by rzec. Francuskojęzyczna część jest bardziej wymieszana politycznie, choć też nie można powiedzieć, że dominują w niej składniki lewicowe. Porównując Genewę, Lozannę czy Sion – choć lewackie Neuchâtel już niekoniecznie – do Paryża czy Brukseli, gołym okiem widać, że jest to kraina z dużo większymi wpływami tradycyjnej burżuazji.

Skrajnej prawicowości dowodzi nie tylko słynny fakt przyznania praw wyborczych kobietom dopiero w 1971 r. (a w Appenzell Innerrhoden dopiero w 1990 r., gdy ten mały, zachowawczy kanton ugiął się po wyroku sądu najwyższego). [Czego oczywiście, jako liberał, nie popieram - wolałbym cenzus majątkowy i wykształcenia.] Dowodzą tego nie tylko niskie podatki, duża liczba sztuk broni per capita i niechęć wobec nie-chrześcijańskich i nie-europejskich imigrantów (nie można powiedzieć, że imigrantów w ogóle, bo Szwajcaria ma ich procentowo najwięcej na świecie; 1/3 populacji urodziła się poza Szwajcarią, a kolejna 1/4 jest pierwszym lub drugim pokoleniem dopiero urodzonym w Szwajcarii; samych Szwajcarów z dziada-pradziada dzisiaj jest pewnie mniejszość). Zresztą najlpiej tej prawicowości dowodzą wyniki referendów w różnych sprawach – od nacjonalizacji ubezpieczeń zdrowotnych, przez dostęp do broni, po kwestię imigracji).

Tę prawicowość widać dość dobrze chociażby po obecnym składzie parlamentu federalnego. Z 200 miejsc w Zgromadzeniu Federalnym przypada:

  • 65 dla radykalnych konserwatywnych liberałów (SVP/UDC)
  • 43 dla socjalistów (SP/PS)
  • 33 dla klasycznych liberłów (FDP/PLR)
  • 27 dla (dość wolnorynkowych) chadeków-katolików (CVP/PPC)
  • 11 dla zielonych (GPS/PES)
  • 7 dla umiarkowanych konserwatynych liberałów (BDP/PBD)
  • 7 dla zielonych liberałów (glp/pvl)
  • 2 dla chadeków-ewangelików (EvP/PEV)
  • 2 dla konserwatywnych liberałów z Ticino (LT)
  • 1 dla komunistów (PdA/PST-POP/PC)
  • 1 dla genewskich konserwatywnych liberałów (MCG)

Podsumowując: 115 miejsc mają partie pro-kapitalistyczne,  30 partie centrowe (choć chadecy-katolicy w nietkórych kantonach są skrajnie pro-kapitalistyczni), a 55 mają partie socjalistyczne. W rządach kantonalnych na wschodzie jest jeszcze lepiej – bywają kantony, gdzie wybory sprowadzają się do wyłonienia rządu pośród jednej z kilku partii wolnorynkowych.

Z 26 kantonów:

  • konserwatywno-liberalna SVP rządzi w dziesięciu (Schaffhausen, Glarus, Nidwalden, Basel-Landschaft, Schwyz, St. Gallen, Thurgau, Aargau, Bern, Zurich),
  • klasyczni liberałowie w siedmiu (Vaud, Neuchâtel, Graubünden, Solothurn, Appenzell Ausserrhoden, Geneva, Ticino),
  • chadecy w siedmiu (Valais, Lucerne, Fribourg, Uri, Zug, Obwalden, Jura)
  • lewica rządzi tylko w Basel-Stadt.

W ostatnim, najbardziej prawicowym, Appenzell Innerrhoden, nie rządzi żadna partia, bo w tym kantonie prawo i podatki ustalają dorośli obywatele w ramach zgromadzenia ludowego (Landsgemeinden). Glarus ma zaś system mieszany – w parlamencie rządzi SVP, ale ponad parlamentem stoi Landsgemeinden.

Najniższe podatki jednak są w rządzonym przez chadeków-katolików Zugu, w którym od 40 lat ani razu nie podniesiono podatków. Rozsądek społeczeństwa tego maleńkiego i rolniczego raju podatkowego przywodzi na myśl pokrewieństwo duchowe z Liechtensteinem.

 

Stanowiska szwajcarskich partii doskonale obrazuje poniższa ankieta z portalu swissinfo.ch:

1. Czy umowy dwustronne z UE są niezbędne dla Szwajcarii?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Na ten moment tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Tak
  • Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Tak
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie

2. Czy referendum w sprawie masowej imigracji powinno być ściśle wykonane?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Tak, ale bez narażania na szwank stosunków z UE
  • Green Party (GPS/PES) – Nie. Rozwiązanie zgodne z UE jest koniecznie, aby zachować dwustronne porozumienia
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Nie. Utrzymanie porozumień dwustronnych z UE ma pierwszeńśtwo
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Wola narodu powinna zostać uszanowana bez naruszania porozumień dwustronnych z UE
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Niebezpieczne jest kwestionowanie wyniku referendum. Musimy renegocjować w ramach porozumień dwustronnych z UE
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak

3. Czy rząd powinien mieć możliwość ingerowania w kurs wymiany franka, czy Szwajcarski Bank Narodowy (SNB) powinien zachować pełną niezależność?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Niezależność
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Niezależność, ale SNB powinien być odpowiedzialny przed parlamentem
  • Radical Party (FDP/PLR) – Niezależność
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Niezależność
  • Green Party (GPS/PES) – Niezależność
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Niezależność
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Niezależność
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Niezależność
  • Lega dei ticinesi (LT) – Rząd powinen zachować pewne pole otwarte do interwencji
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Niezależność

4. Czy tajemnica bankowa powinna być zniesiona także dla obywateli Szwajcarii?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Nie
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Ta sprawa powinna być dyskutowana
  • Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Skłaniamy się ku ‚nie’
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie, ale to nie powinno być nadużywane, aby ukrywać przestępstwa
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Tak
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie

5. Czy energia odnawialna powinna otrzymywać więcej funduszy?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak, zachętami podatkowymi, ale bez dotacji
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Tak, ale bez zniekształcania rynku
  • Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Najpierw należy stworzyć program zachęt podatkowych
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak

6. Czy Szwajcaria przywiązuje zbyt wielką wagę do publicznego transportu – ze szkodą dla transportu prywatnego?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Nie. Potrzebny jest całościowy rozwój systemu transportowego
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie.Transport drogowy i kolejowy nie konkurują, lecz uzupełniają się wzajemnie
  • Green Party (GPS/PES) – Nie. Więcej wartości należy przykładać do ‚miękiej mobilności’ (umożliwienia ludziom obejścia się bez samochodu)
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie trzeba ustawiać tych dwóch form tranportu naprzeciw siebie
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie. Transport publiczny ma ‚pierwszeństwo przejazdu’
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak. Kierowcy są kryminalizowani i oskubywani – w szczególności przez Via Sicura (rządowy program mający na celu zmniejszenie liczby wypadków drogowych)
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak

7. Czy budżet armii jest wystarczający?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Opowiadamy się za armią z budżetem 5 miliardów franków
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Tak
  • Green Party (GPS/PES) – Tak, w dużym stopniu
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Tak
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak, ale obecny poziom nie powinien być zmniejszany
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie. Musimy utrzymać silną i wiarygodną armię

8. Czy lista zasiłków w ramach podstawowego ubezpieczenia zdrowotnego powinna zostać ograniczona, aby zwalczać rosnące koszta opieki zdrowotnej?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie, ale zasiłki powinny być dostowane względem jakości i efektywności
  • Green Party (GPS/PES) – Nie. Potrzebne jest więcej programów promocji zdrowia i lepszą organizację systemu
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Niekoniecznie, ale nie należy dodawać nowych
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie, ale system opieki zdrowia powinien być bardziej transparentny
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie. Potrzebna jest ogólna reforma systemu, a nie nieefektywne półśrodki

9. Czy wiek emerytalny powinien być dostosowany do rosnącej oczekiwanej długości życia?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak, potrzebujemy elastycznego wieku emerytalnego
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie
  • Green Party (GPS/PES) – Nie. Raczej powinniśmy przesuwać system emerytalny tak, aby uwzględniał wiek od którego ludzie zaczynają pracować
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Tak. Podniesienie wieku emerytalnego jest lepsze niż obniżenie emerytur
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie. Starsi pracownicy i tak już są wykluczeni z rynku pracy
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak, ale wiek emerytalny należy przesuwać elastycznie

10. Czy zbyt łatwo jest ootrzymać zasiłki społeczne w Szwajcarii?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak. Obecnie istnieją nadużycia tego systemu, które należy uporządkować
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie
  • Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie, ale nie powinno się zmniejszać kontroli
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie, choć priorytety powinny zostać przejrzane i większą wagę powinno przykładać się do powrotu do pracy
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak, imigranci w szczególności
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak. Nie ma wystarczającej kontroli

11. Czy polityka azylowa powinna zostać zaostrzona?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Nie. Istniejące przepisy powinny być stosowane
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie. Priorytetem jest stosowanie istniejącego prawodawstwa
  • Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Skłaniamy się ku ‚nie’, ale wnioski powinny być rozpatrywane szybko, a nadużyci powinny zwalczane zdecydowanie
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie.
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak

12. Czy związki jednopłciowe powinny mieć możliwość zawierać małżeństwa?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Wspieramy reformy na rzecz rejestrowanych związków partnerskich
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie
  • Green Party (GPS/PES) – Tak. Powinni mieć również prawo do adopcji
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie. Wystarczą rejestrowane związki partnerskie

13. Czy fundusze na pomoc rozwojową powinny zostać zwiększone?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Tak
  • Radical Party (FDP/PLR) – Tak
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie. Parlament zobowiązał się do zwiększania funduszy do 0,5% PKB. Wspieramy to
  • Green Party (GPS/PES) – Tak. Budżet powinien zostać podniesiony z 0,5% do 0,7% PKB, aby osiągnąć poziom rekomendowany przez ONZ
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Tak
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Tak. Pomoc rozwojowa powinna zostać podniesiona do co najmniej 0,7% PKB
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie. Powinna zostać ograniczona
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie

14. Czy prawo szwajcarskie powinno stać ponad prawem międzynarodowym?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Tak
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Nie, ale prawo międzynarodowe powinno zostać zatwierdzone przez Szwajcarów przez jego wdrożeniem
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – W zasadzie tak, ale obowiązkowe normy prawa międzynarodowego mają pierwszeństwo przed prawem krajowym
  • Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Tak
  • Protestant Party (EvP/PEV) – W kwestii praw człowieka, Szwajcarzy nie mogą iść własną drogą. Prawo międzynarodowe gwarantuje podstawowe prawa w Szwajcarii
  • Lega dei ticinesi (LT) – Tak
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Tak

15. Czy prawo do inicjatywy ustawodawczej w referendum powinno zostać ograniczone?

  • Swiss People’s Party (SVP/UDC) – Nie
  • Social Democratic Party (SP/PS) – Nie
  • Radical Party (FDP/PLR) – Nie
  • Christian Democratic Party (CVP/PPC) – Nie, jednak niektóre przepisy powinny zostać wyjaśnione
  • Green Party (GPS/PES) – Tak. Referendda muszą przestrzegać zasad Europejskiej Konwencji Prawo Człowieka
  • Liberal Green Party (GPS/PES) – Nie
  • Conservative Democratic Party (BDP/PBD) – Nie
  • Protestant Party (EvP/PEV) – Nie. Prawo do inicjatywy ustawodawczej reprezentuje
  • Lega dei ticinesi (LT) – Nie
  • Geneva Citizens‘ Movement (MCG) – Nie

Taka jest właśnie Szwajcaria. I temu też zawdzięcza swój niebywały sukces gospodarczy…

Jak kultura wpływa na rozwój gospodarczy widać po długoterminowych porównaniach między podobnymi krajami. Wielka Brytania skręciła przez ostatnie 50-80 lat w lewo, a Szwajcaria zachowała swoją mieszczańską kulturę. Dlatego teraz Wielka Brytania, miejsce narodzin kapitalizmu, ma dwukrotnie niższy PKB per capita od Szwajcarii. Warto zauważyć, zwłaszcza w porównaniach do Norwegii czy Kataru, że ten maleńki kraj nie ma w zasadzie żadnych zasobów naturalnych i wszystko zawdzięcza swojej genialnej kulturze, opartej na szacunku dla tradycji, rozsądku, pracy, przedsiębiorczości, oszczędności i wolności osobistej.

Kończąc swój wywód podsumuję sprawę krótko: weźmy z niej przykład.

Czytaj również